Tuổi vị thành niên thường đi kèm những thay đổi về cảm xúc. Con có thể vui, buồn, dễ cáu hoặc muốn ở một mình hơn trước. Tuy nhiên, khi những biểu hiện này kéo dài, gây đau khổ hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc học, giấc ngủ và các mối quan hệ, cha mẹ nên đưa con đi đánh giá sức khỏe tinh thần. Việc đánh giá các rối loạn cảm xúc ở trẻ vị thành niên và thanh thiếu niên giúp làm rõ khó khăn con đang gặp phải và xác định hướng hỗ trợ phù hợp.

Rối loạn cảm xúc ở tuổi vị thành niên là gì?

“Rối loạn cảm xúc” là cách gọi rộng cho những khó khăn liên quan đến tâm trạng và khả năng điều hòa cảm xúc. Trong thực hành chuyên môn, người đánh giá cần phân biệt các tình trạng cụ thể, chẳng hạn trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, các vấn đề lo âu hoặc phản ứng cảm xúc trước biến cố. Các tình trạng này có thể biểu hiện khác nhau và cần được xem xét riêng, thay vì gộp mọi thay đổi tâm trạng vào một chẩn đoán.

Không phải cứ buồn bã, cáu giận hay thất thường là con có rối loạn tâm thần. Điều quan trọng là xem xét biểu hiện kéo dài bao lâu, xuất hiện trong hoàn cảnh nào, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống và liệu có nguy cơ mất an toàn hay không.

Khi nào cha mẹ nên cho con đánh giá?

Cha mẹ nên chú ý nếu con có một hoặc nhiều thay đổi sau:

• Buồn bã, trống rỗng, dễ cáu gắt hoặc lo lắng kéo dài.
• Mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích; thu mình, ít gặp bạn bè.
• Ngủ quá ít hoặc quá nhiều; thay đổi ăn uống và mức năng lượng.
• Khó tập trung, kết quả học tập giảm hoặc thường xuyên nghỉ học.
• Tự trách bản thân, nói rằng mình vô dụng hoặc không còn hy vọng.
• Có những giai đoạn tâm trạng và năng lượng tăng khác thường, ngủ rất ít mà vẫn thấy nhiều sức, hành động bốc đồng.
• Nói về việc tự gây thương tích, muốn chết hoặc đã có hành vi gây hại cho bản thân.

Các dấu hiệu như buồn bã, cáu gắt và giảm hứng thú có thể gặp trong trầm cảm ở người trẻ; những thay đổi bất thường về tâm trạng, năng lượng và giấc ngủ cũng cần được đánh giá để phân biệt với các tình trạng khác. Không thể kết luận chẩn đoán chỉ từ một dấu hiệu riêng lẻ.

Nếu con nói muốn tự sát, có kế hoạch tự sát hoặc vừa tự gây thương tích, gia đình cần ở cạnh con, đưa con đến cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115 để được hỗ trợ khẩn cấp.

Đánh giá các rối loạn cảm xúc xem xét những gì?

Đánh giá toàn diện giúp chuyên gia hiểu trải nghiệm của con trong bối cảnh gia đình, trường học và các mối quan hệ. Những nội dung có thể được xem xét gồm:

Biểu hiện cảm xúc và mức độ ảnh hưởng

Chuyên gia tìm hiểu con đang cảm thấy thế nào, các biểu hiện bắt đầu từ khi nào, diễn ra thường xuyên ra sao và ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt, giao tiếp như thế nào. Góc nhìn của chính con rất quan trọng, bên cạnh thông tin từ cha mẹ hoặc người chăm sóc.

Các yếu tố liên quan

Áp lực học tập, bắt nạt, xung đột gia đình, thay đổi môi trường sống, giấc ngủ, bệnh lý cơ thể hoặc việc sử dụng chất đều có thể liên quan đến biểu hiện cảm xúc. Việc tìm hiểu những yếu tố này giúp tránh nhìn nhận vấn đề chỉ qua hành vi bên ngoài.

Những khó khăn có thể xuất hiện cùng lúc

Một bạn trẻ có thể đồng thời gặp khó khăn về lo âu, chú ý, hành vi hoặc giấc ngủ. Một số biểu hiện cũng dễ chồng lấp giữa các tình trạng, vì vậy việc đánh giá cần thận trọng trước khi đưa ra kết luận.

Mức độ an toàn

Khi có dấu hiệu tự gây thương tích hoặc ý nghĩ tự sát, đánh giá mức độ nguy cơ là ưu tiên để gia đình và chuyên gia xác định cách bảo vệ con kịp thời.

Vì sao cần đánh giá rối loạn cảm xúc sớm?

Những khó khăn cảm xúc kéo dài có thể ảnh hưởng đến việc học, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày của con. Đánh giá sớm giúp gia đình hiểu điều gì đang xảy ra, nhận biết mức độ cần hỗ trợ và lựa chọn hướng can thiệp phù hợp. WHO ghi nhận trầm cảm và lo âu là những nguyên nhân đáng kể gây ảnh hưởng sức khỏe ở lứa tuổi thanh thiếu niên.

Trong thời gian tìm kiếm hỗ trợ, cha mẹ có thể bắt đầu bằng cách lắng nghe con bình tĩnh, hỏi điều gì khiến con thấy khó khăn và tránh quy mọi thay đổi thành “bướng bỉnh” hay “yếu đuối”. Sự quan tâm không phán xét sẽ giúp con dễ chia sẻ hơn.

Đánh giá rối loạn cảm xúc cho thanh thiếu niên tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Nếu con có những thay đổi cảm xúc kéo dài hoặc gia đình chưa rõ mức độ nghiêm trọng, cha mẹ có thể liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn về đánh giá sức khỏe tinh thần. Việc đánh giá hướng đến tìm hiểu toàn diện biểu hiện, mức độ ảnh hưởng và các yếu tố liên quan, từ đó đề xuất cách hỗ trợ phù hợp với nhu cầu của từng bạn trẻ.

Con không hư, con đang cần được cha mẹ hiểu. Chủ động tìm hiểu khó khăn của con là bước đầu để gia đình đồng hành cùng con đúng cách.