Tuổi vị thành niên là giai đoạn tâm sinh lý có nhiều biến động mạnh mẽ. Các em bắt đầu muốn khẳng định bản thân, hình thành quan điểm riêng và dễ nảy sinh bất đồng với cha mẹ. Tuy nhiên, ranh giới giữa những thay đổi tâm lý thông thường của tuổi dậy thì và một vấn đề sức khỏe tâm thần đôi khi rất mong manh. Khi sự phản kháng không còn dừng lại ở những tranh luận nhỏ mà chuyển thành thái độ thù hằn, chống đối kéo dài, con có thể đang gặp rối loạn bướng bỉnh chống đối (Oppositional Defiant Disorder – ODD).

Khi chống đối không còn là biểu hiện bình thường của tuổi dậy thì

Mong muốn thể hiện cái tôi là phản ứng tự nhiên khi một người bước vào giai đoạn trưởng thành. Tuy nhiên, nếu con thường xuyên nổi nóng, cố tình chống đối, bác bỏ các quy tắc và những hành vi này kéo dài từ 6 tháng trở lên, gây ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt gia đình và các mối quan hệ xã hội, cha mẹ không nên chủ quan.

Rối loạn bướng bỉnh chống đối thường biểu hiện qua trạng thái cáu giận, thích tranh cãi, không hợp tác hoặc có thái độ thù hằn kéo dài với cha mẹ, thầy cô và những người có thẩm quyền.

Dấu hiệu rối loạn bướng bỉnh chống đối ở thanh thiếu niên

Các triệu chứng của ODD thường bộc lộ rõ trong những tương tác hằng ngày. Người ở độ tuổi vị thành niên có thể xuất hiện một số biểu hiện điển hình như:

• Thường xuyên mất bình tĩnh: Dễ tức giận, bộc phát cơn giận hoặc luôn trong trạng thái khó chịu.
• Hay tranh cãi gay gắt: Thường xuyên đôi co, cãi lời cha mẹ, giáo viên hoặc những người có thẩm quyền.
• Cố tình chống đối: Bác bỏ yêu cầu, không chấp hành các quy định chung của gia đình và nhà trường.
• Cố tình chọc tức người khác: Có những hành động khiến người xung quanh bực mình hoặc khó chịu.
• Thường xuyên đổ lỗi: Không nhận trách nhiệm về sai lầm hoặc hành vi chưa phù hợp của mình mà thường quy trách nhiệm cho người khác.
• Mối quan hệ gia đình rạn nứt: Những xung đột kéo dài khiến không khí gia đình trở nên căng thẳng, mệt mỏi và suy giảm sự tin tưởng.

Lưu ý: Một vài lần con cãi lời hoặc phản ứng tiêu cực chưa đủ để kết luận con mắc rối loạn bướng bỉnh chống đối. Việc đánh giá cần dựa trên tần suất, thời gian kéo dài, mức độ nghiêm trọng và phạm vi ảnh hưởng của hành vi đến cuộc sống.

Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con mắc rối loạn bướng bỉnh chống đối?

Khi con liên tục chống đối, cha mẹ rất dễ mất bình tĩnh hoặc cảm thấy bất lực. Tuy nhiên, việc la mắng, đe dọa hay áp dụng hình phạt quá nghiêm khắc có thể khiến mâu thuẫn trở nên căng thẳng hơn, đồng thời làm con thu mình hoặc phản kháng gay gắt.

Thay vào đó, cha mẹ nên:

• Lắng nghe và giữ bình tĩnh: Đặt mình vào vị trí của con để tìm hiểu nguyên nhân phía sau sự tức giận và hành vi chống đối.
• Thiết lập ranh giới rõ ràng: Xây dựng các quy tắc nhất quán trong gia đình, đồng thời giải thích bằng thái độ tôn trọng và hạn chế áp đặt.
• Ghi nhận hành vi tích cực: Khen ngợi khi con hợp tác, biết kiểm soát cảm xúc hoặc có cách ứng xử phù hợp.
• Thăm khám chuyên khoa kịp thời: Nếu tình trạng chống đối diễn ra thường xuyên, kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống, gia đình nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia tâm lý.

Khám rối loạn hành vi tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Nếu phụ huynh lo lắng về những thay đổi trong hành vi của con nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, Phòng khám Tâm thần Yên Hòa có thể đồng hành cùng gia đình trong quá trình thăm khám và tìm hướng hỗ trợ phù hợp.

Tại phòng khám, bác sĩ chuyên khoa sẽ đánh giá toàn diện cảm xúc, hành vi, quá trình phát triển và môi trường sống của người được thăm khám. Bên cạnh đó, bác sĩ có thể sàng lọc một số vấn đề thường đi kèm như:

• Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).
• Rối loạn lo âu hoặc trầm cảm.
• Khó khăn trong kiểm soát cảm xúc.
• Những vấn đề tâm lý liên quan đến môi trường gia đình và nhà trường.

Dựa trên kết quả đánh giá, thanh thiếu niên và gia đình sẽ được tư vấn kế hoạch hỗ trợ phù hợp, có thể kết hợp liệu pháp tâm lý, điều chỉnh hành vi và hướng dẫn kỹ năng cho cha mẹ. Mục tiêu là giúp con nâng cao khả năng kiểm soát cảm xúc, cải thiện hành vi và từng bước khôi phục mối quan hệ gắn kết với gia đình.

Rối loạn bướng bỉnh chống đối không đơn thuần là “sự bướng bỉnh” mà là một vấn đề sức khỏe tâm thần cần được thấu hiểu và can thiệp đúng cách. Cha mẹ không nên để những căng thẳng kéo dài làm tổn thương mối quan hệ với con.

Đặt lịch khám và tư vấn tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa ngay hôm nay để giúp con giải tỏa những xáo trộn tâm lý và phát triển lành mạnh hơn.