Sau tai nạn, bạo lực, thiên tai hoặc một biến cố đe dọa tính mạng, nhiều người có thể mất ngủ, lo lắng và liên tục nghĩ về chuyện đã xảy ra. Những phản ứng này thường giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, khiến người trong cuộc né tránh cuộc sống thường ngày hoặc khó làm việc, duy trì các mối quan hệ, việc đánh giá rối loạn stress sau sang chấn ở người trưởng thành có thể giúp xác định vấn đề và hướng hỗ trợ phù hợp.

Rối loạn stress sau sang chấn là gì?

Rối loạn stress sau sang chấn, thường gọi là PTSD, là một tình trạng sức khỏe tâm thần có thể xuất hiện sau khi một người trực tiếp trải qua hoặc chứng kiến sự kiện đặc biệt đáng sợ, nguy hiểm. Không phải ai trải qua sang chấn cũng mắc PTSD. Cảm giác đau buồn hoặc hoảng sợ ngay sau biến cố cũng không đủ để kết luận một người có rối loạn này.

Ở người trưởng thành, PTSD có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung, cảm giác an toàn và cách họ kết nối với người khác. Một số người vẫn đi làm, sinh hoạt như thường lệ nhưng phải nỗ lực rất nhiều để che giấu những khó khăn mình đang gặp phải.

Dấu hiệu nào cho thấy người trưởng thành nên được đánh giá PTSD?

Biểu hiện sau sang chấn có thể khác nhau ở mỗi người. Những dấu hiệu thường được chuyên gia tìm hiểu gồm:

• Sang chấn như đang tái diễn: Ký ức đau buồn bất chợt xuất hiện, gặp ác mộng hoặc có cảm giác như sự việc đang xảy ra lần nữa.
• Né tránh: Không muốn nói hay nghĩ về biến cố; tránh địa điểm, con người hoặc tình huống gợi nhớ đến sự việc.
• Thay đổi cảm xúc và suy nghĩ: Thường xuyên sợ hãi, tự trách, cảm thấy xa cách người thân hoặc khó tìm lại hứng thú với hoạt động từng yêu thích.
• Luôn trong trạng thái cảnh giác: Dễ giật mình, căng thẳng, cáu gắt, khó tập trung hoặc khó ngủ. 

Hãy tìm hỗ trợ chuyên môn nếu các biểu hiện không giảm, ngày càng nặng hơn hoặc ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt và các mối quan hệ. Để chẩn đoán PTSD ở người trưởng thành, chuyên gia cần xem xét nhiều tiêu chí, trong đó có thời gian triệu chứng kéo dài ít nhất một tháng. Dù chưa đủ một tháng, người đang chịu đau khổ rõ rệt sau biến cố vẫn có thể tìm sự hỗ trợ; không cần chờ đến khi triệu chứng kéo dài mới đi khám.

Sau khi đánh giá, người được đánh giá sẽ nhận được gì?

Kết quả đánh giá giúp làm rõ triệu chứng có phù hợp với PTSD hay liên quan đến vấn đề khác, mức độ ảnh hưởng hiện tại và nhu cầu hỗ trợ. Từ đó, chuyên gia có thể trao đổi về kế hoạch theo dõi, tham vấn, trị liệu hoặc thăm khám bác sĩ khi cần. Các can thiệp tâm lý dựa trên bằng chứng là lựa chọn điều trị quan trọng đối với PTSD.

Vì sao không nên trì hoãn việc đánh giá? 

Nhiều người trưởng thành cố gắng tự vượt qua sang chấn vì nghĩ rằng những cảm xúc khó chịu rồi sẽ tự biến mất. Tuy nhiên, khi ác mộng, ký ức đau buồn hoặc cảm giác bất an tiếp tục ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc và các mối quan hệ, việc tìm đến chuyên gia có thể giúp làm rõ nguyên nhân và nhận được hỗ trợ phù hợp. Đánh giá sớm không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc PTSD; đó là bước để hiểu rõ tình trạng hiện tại của mình.

Nếu anh hoặc người thân đang gặp những biểu hiện kéo dài sau sang chấn, Phòng khám Tâm thần Yên Hòa có thể là nơi bắt đầu trao đổi và đánh giá sức khỏe tinh thần. Việc tìm kiếm hỗ trợ không đòi hỏi anh phải tự xác định chính xác mình đang mắc rối loạn nào: hãy chia sẻ những khó khăn đang ảnh hưởng đến cuộc sống để chuyên gia cùng xem xét hướng hỗ trợ phù hợp.