Toàn bộ về rối loạn lo âu chia ly ở trẻ em và người lớn

09/03/2026 20:32

Các nghiên cứu cho thấy khoảng 4% trẻ em mắc rối loạn lo âu chia ly. Ở người lớn, khoảng 6,6% dân số từng trải qua rối loạn này tại một thời điểm nào đó trong cuộc đời.

Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi ThS.BSNT Nguyễn Thị Anh Thoa - Bác sĩ điều trị khoa Tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương

Bạn có thể từng thấy một đứa trẻ khóc và bám chặt lấy cha mẹ khi đến lớp, hoặc một người trưởng thành luôn cảm thấy bất an khi phải xa người mình yêu thương. Đó có thể là những biểu hiện của rối loạn lo âu chia ly, một tình trạng sức khỏe tâm thần gây ra sự sợ hãi và lo lắng quá mức, vượt xa phản ứng tâm lý thông thường.

Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện từ những dấu hiệu nhận biết đến các phương pháp can thiệp điều trị hữu ích, giúp bạn và người thân sớm tìm lại sự tự tin và cân bằng trong cuộc sống.

Rối loạn lo âu chia ly là gì?

Rối loạn lo âu chia ly (Separation Anxiety Disorder - SAD) là một tình trạng tâm lý đặc trưng bởi sự sợ hãi hoặc lo lắng quá mức, kéo dài và không phù hợp với mức độ phát triển của cá nhân khi phải xa rời những người mà họ có sự gắn kết mật thiết.

Nỗi sợ này không chỉ đơn thuần là cảm giác buồn bã lúc chia tay, mà là một sự hoảng loạn dữ dội, luôn lo lắng và mong muốn được ở gần người gắn bó. Mặc dù hội chứng này được coi là một phần tự nhiên trong quá trình phát triển của trẻ nhỏ (thường từ 6 tháng đến 3 tuổi), nhưng khi nó trở nên quá mãnh liệt và cản trở cuộc sống, nó chính thức trở thành một chứng rối loạn lo âu.

Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần nhìn nhận rối loạn lo âu chia ly ở cả hai nhóm đối tượng chính:

Ở trẻ em:
- Đây là một trong những rối loạn lo âu phổ biến nhất. Trẻ thường lo sợ cha mẹ sẽ gặp tai nạn, bị bệnh hoặc biến mất mãi mãi. Thông thường, nỗi lo âu chia ly sinh lý sẽ giảm dần khi trẻ phát triển nhận thức về "sự tồn tại khách quan" (biết rằng người thân vẫn tồn tại dù không ở trước mắt).
- Nếu sự sợ hãi này kéo dài trên 4 tuần và gây ảnh hưởng đến việc đi học hay vui chơi, trẻ sẽ được chẩn đoán mắc rối loạn lo âu chia ly.
Ở người lớn:
- Trong phiên bản DSM-IV (Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, bản 4), rối loạn lo âu chia ly chỉ được chẩn đoán ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tuy nhiên, đến DSM-V, chẩn đoán này đã được mở rộng, bao gồm cả người lớn, kể cả những trường hợp khởi phát ở tuổi trưởng thành. Khác với trẻ em, người trưởng thành thường lo âu về việc xa rời con cái, vợ chồng hoặc bạn đời thay vì cha mẹ.
- Triệu chứng ở người lớn thường cần kéo dài ít nhất 6 tháng để chẩn đoán.

Dấu hiệu nhận biết rối loạn lo âu chia ly

Rối loạn lo âu chia ly được chẩn đoán khi người bệnh có mức độ lo âu quá mức và không phù hợp với độ tuổi phát triển, xảy ra khi phải tách khỏi người mà họ gắn bó.

Dấu hiệu của rối loạn lo âu chia ly có thể thay đổi tùy theo độ tuổi, nhưng cốt lõi vẫn là nỗi sợ mãnh liệt về sự chia cắt. Tình trạng này được xác định khi có ít nhất 3 trong các biểu hiện sau:

Thường xuyên đau khổ, hoảng sợ quá mức khi phải hoặc sắp phải rời xa nhà hay người gắn bó.
Lo lắng dai dẳng về việc có thể mất người gắn bó, hoặc sợ họ gặp chuyện không may như bệnh tật, tai nạn hoặc tử vong.
Lo sợ kéo dài rằng một sự kiện xấu nào đó có thể xảy ra với bản thân (ví dụ: bị lạc, bị bắt cóc, tai nạn…) dẫn đến việc phải xa người thân lâu dài hoặc vĩnh viễn.
Miễn cưỡng hoặc từ chối ra ngoài (đi học, đi làm…) vì sợ phải xa người gắn bó.
Không muốn ở một mình tại nhà hoặc ở nơi khác.
Không dám hoặc không muốn ngủ nếu không có người mà họ gắn bó ở gần.
Thường xuyên gặp ác mộng liên quan đến việc chia ly.
Lặp đi lặp lại các triệu chứng cơ thể (như đau đầu, đau bụng, buồn nôn…) khi việc chia ly xảy ra hoặc sắp xảy ra.
Cảm giác hoảng loạn: Có thể xuất hiện các cơn hoảng sợ, thở gấp hoặc tim đập nhanh khi phải đối mặt với sự chia ly thực tế hoặc tiềm tàng.
Cảm giác sợ bị bỏ rơi hoặc mất kết nối với người gắn bó.

Tại sao rối loạn lo âu chia ly ở trẻ em lại dễ mắc hơn người lớn?

Mặc dù diễn ra ở cả hai đối tượng, nhưng rối loạn lo âu chia ly phổ biến hơn nhiều ở trẻ em. Có khoảng 4% trẻ em mắc rối loạn lo âu chia ly. Một trong những lý do quan trọng nằm ở sự phụ thuộc sinh học và tâm lý.

Trẻ nhỏ chưa có khả năng tự bảo vệ và chưa phát triển đầy đủ các kỹ năng đối phó với căng thẳng. Đối với một đứa trẻ, cha mẹ không chỉ là người thân mà còn sự hiện diện mang tính chất đảm bảo sự an toàn. Khi nhận thức về sự tồn tại của vật thể chưa hoàn thiện, việc cha mẹ rời đi có thể mang lại cảm giác mất mát vĩnh viễn.

Ngược lại, người lớn đã có sự độc lập nhất định. Rối loạn ở người lớn thường là hệ quả của việc rối loạn lo âu chia ly kéo dài từ thuở nhỏ không được điều trị, hoặc do những sang chấn tâm lý lớn kích hoạt.

Nguyên nhân gây rối loạn lo âu chia ly

Một mức độ lo âu chia ly nhất định thực chất là bản năng sinh tồn giúp loài người nguyên thuỷ tránh nguy hiểm từ thiên nhiên. Tuy nhiên, trong trường hợp diễn tiến thành rối loạn lo âu chia ly thì nguyên nhân có thể bắt nguồn từ:

Yếu tố sinh học và di truyền: Những người có tiền sử gia đình mắc các rối loạn lo âu thường có nguy cơ cao hơn. Sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine trong não bộ cũng gây rối loạn cảm xúc lo âu.
Yếu tố môi trường và biến cố: Những thay đổi lớn như chuyển nhà, thay đổi trường học, sự mất mát của người thân hoặc thú cưng thường là tác nhân khiến bệnh phát triển.
Phong cách nuôi dạy: Cha mẹ quá bảo bọc hoặc môi trường gia đình nhiều xung đột có thể góp phần hình thành kiểu gắn bó lo âu ở trẻ. Khi cha mẹ cũng là người hay lo lắng, trẻ có thể học theo hành vi đó thông qua quan sát.

Rối loạn lo âu chia ly có nguy hiểm không?

Rối loạn lo âu chia ly không phải là bệnh nguy hiểm theo nghĩa cấp cứu nhưng không nên xem nhẹ. Nếu bệnh kéo dài và không được hỗ trợ, nó có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Khi ở mức nhẹ:

Trẻ có thể bám cha mẹ, khóc khi đi học nhưng vẫn thích nghi dần.
Người lớn có cảm giác lo lắng khi xa người thân nhưng vẫn kiểm soát được.

Ở giai đoạn này, tình trạng thường có thể cải thiện khi được trấn an đúng cách và xây dựng dần tính tự lập.

Khi ở mức độ nặng hoặc kéo dài, nỗi lo âu chia ly có thể khiến:

Trẻ từ chối đi học kéo dài
Người lớn khó đi làm, né tránh đi xa
Gây mất ngủ, đau đầu, đau bụng thường xuyên
Ảnh hưởng đến học tập, công việc và các mối quan hệ

Nếu không được hỗ trợ kịp thời, rối loạn lo âu chia ly có thể:

Làm tăng nguy cơ phát triển các rối loạn lo âu khác
Dẫn đến trầm cảm
Khiến trẻ thiếu kỹ năng tự lập và phụ thuộc kéo dài
Ảnh hưởng đến sự phát triển cảm xúc và xã hội

Điều trị rối loạn lo âu chia ly như thế nào?

Bạn có thể kiểm soát và chung sống hòa bình với rối loạn lo âu chia ly nhờ các phương pháp khoa học:

1. Liệu pháp Nhận thức hành vi

Đây là phương pháp ưu tiên hàng đầu cho cả trẻ em và người lớn, phương pháp này giúp người bệnh:

Nhận diện những suy nghĩ lo âu không thực tế
Học cách thư giãn thông qua hơi thở và hình dung tích cực
Liệu pháp tiếp xúc: Tập làm quen dần với việc chia ly, từ những khoảng thời gian ngắn đến dài hơn một cách an toàn

2. Sự hỗ trợ của gia đình

Với trẻ em, sự hỗ trợ của cha mẹ là yếu tố vô cùng quan trọng. UNICEF và các chuyên gia khuyên rằng:

Tập chia ly ngắn trước: Hãy để trẻ ở với người thân đáng tin cậy trong 15-30 phút khi bạn đi mua đồ.
Nói lời tạm biệt dứt khoát và tích cực: Hãy cười, hôn con và nói rõ lúc nào bạn quay lại, sau đó rời đi ngay lập tức. Đừng kéo dài giây phút chia tay vì nó chỉ khiến trẻ lo lắng thêm.
Sử dụng vật trấn an: Một tấm chăn hoặc món đồ chơi quen thuộc có thể giúp trẻ cảm thấy như có người thân bên cạnh.

Tương tự với người lớn, người gắn bó cũng nên tạo cảm giác an toàn cho người bệnh trước khi tạm biệt.

3. Điều trị bằng thuốc

Trong các trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc để giúp điều chỉnh các triệu chứng. Tuy nhiên, việc dùng thuốc ở trẻ em dưới 6 tuổi cần được cân nhắc cực kỳ thận trọng.

4. Xây dựng lối sống lành mạnh

Duy trì lịch trình ăn uống, ngủ nghỉ ổn định và tập thể dục thường xuyên là cách hiệu quả để giảm mức độ căng thẳng tổng thể của cơ thể.

Hành trình cùng con trẻ hoặc chính bản thân vượt qua rối loạn lo âu chia ly đòi hỏi sự kiên nhẫn và thấu hiểu sâu sắc. Dù nỗi sợ hãi có vẻ to lớn và áp đảo đến đâu, đây là một tình trạng hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả. Với các phương pháp khoa học, phần lớn người bệnh đều có thể giảm thiểu triệu chứng và học được cách sống độc lập, tự tin hơn.

Tại Phòng khám chuyên khoa Yên Hòa, chúng tôi thấu hiểu những rào cản tâm lý mà bạn và gia đình đang trải qua. Đội ngũ chuyên gia tâm lý và bác sĩ tâm thần của chúng tôi sử dụng các công cụ đánh giá chuẩn quốc tế để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

Chúng tôi cung cấp lộ trình điều trị cá nhân hóa, tập trung vào:

Liệu pháp Nhận thức hành vi: Giúp thay đổi những suy nghĩ tiêu cực và rèn luyện kỹ năng đối phó thực tế.
Trị liệu gia đình: Hướng dẫn cha mẹ cách phản ứng tích cực, tránh sự bảo bọc quá mức để con rèn luyện tính độc lập.
Sử dụng thuốc: Dưới sự kê đơn và theo dõi sát sao của bác sĩ tâm thần giàu kinh nghiệm.
Môi trường thân thiện: Giúp trẻ và người lớn cảm thấy an toàn ngay từ bước chân đầu tiên.

Đừng để nỗi lo âu chia ly cản trở bước chân khám phá thế giới của bạn và người thân.

Địa chỉ: Số 11 i4, ngõ 35 Trần Kim Xuyến (Hoặc Ngõ 114 Trung Kính), Phường Yên Hoà, Hà Nội
Hotline: 0983. 188. 689 hoặc 0866. 188. 689
Website: https://phongkhamyenhoa.vn

Hãy luôn đối xử với chính mình và người thân bằng sự nhẹ nhàng, kiên nhẫn cùng tình yêu thương, bởi đó là nền tảng vững chắc nhất để đẩy lùi mọi nỗi lo âu. Đừng ngần ngại bước ra khỏi vùng an toàn của sự sợ hãi, có một tương lai tự do và hạnh phúc hơn đang chờ đợi bạn ở phía trước.

TÀI LIỆU THAM KHẢO: