Tuổi vị thành niên là giai đoạn có nhiều thay đổi về cơ thể, cảm xúc, suy nghĩ và các mối quan hệ. Áp lực học tập, kỳ vọng của gia đình, xung đột với bạn bè, bắt nạt hoặc ảnh hưởng từ môi trường mạng có thể khiến trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

Không ít thanh thiếu niên lựa chọn im lặng vì sợ bị đánh giá, không biết chia sẻ với ai hoặc cho rằng người lớn sẽ không hiểu mình. Những khó khăn tâm lý nếu không được nhận diện và hỗ trợ có thể kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, quan hệ xã hội và cuộc sống sau này.

Những dấu hiệu gia đình không nên bỏ qua

Cha mẹ nên chủ động trò chuyện và đưa trẻ đi khám khi nhận thấy:

• Buồn bã, cáu gắt hoặc thay đổi cảm xúc kéo dài.
• Thu mình, tránh giao tiếp với gia đình và bạn bè.
• Không còn hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.
• Khó ngủ, ngủ quá nhiều hoặc thường xuyên thức khuya.
• Ăn uống thất thường, sụt cân hoặc tăng cân nhanh.
• Kết quả học tập giảm sút, thường xuyên nghỉ học.
• Lo lắng quá mức về điểm số, ngoại hình hoặc các mối quan hệ.
• Dành quá nhiều thời gian cho trò chơi điện tử hoặc mạng xã hội.
• Có hành vi bốc đồng, chống đối, sử dụng chất kích thích.
• Tự làm tổn thương bản thân hoặc nói về cái chết.

Khi trẻ đề cập đến việc tự làm hại bản thân, không muốn sống hoặc có hành vi nguy hiểm, gia đình cần ở bên trẻ, loại bỏ các vật có thể gây nguy hiểm và đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.

Những vấn đề thường gặp ở thanh thiếu niên

Các vấn đề cần được bác sĩ đánh giá có thể bao gồm:

• Hành vi tự gây thương tích không tự sát và hành vi tự sát
• Rối loạn bướng bỉnh chống đối
• Loạn thần ở vị thành niên
• Rối loạn sự thích ứng
• Rối loạn hành vi
• Rối loạn lo âu chia ly
• Nghiện hành vi (đánh bạc bệnh lý, nhổ tóc,...)
• Rối loạn hoảng sợ
• Rối loạn ám ảnh cưỡng bức (OCD)
• Rối loạn nghiện Internet (Internet Addiction Disorder)
• Rối loạn trầm cảm tuổi vị thành niên
• Rối loạn chơi game
• Rối loạn ăn uống

Thanh thiếu niên được thăm khám như thế nào?

Bác sĩ sẽ trao đổi với trẻ trong không gian tôn trọng và phù hợp với độ tuổi. Nội dung thăm khám tập trung vào cảm xúc, giấc ngủ, học tập, quan hệ gia đình, quan hệ bạn bè và những thay đổi gần đây.

Bác sĩ cũng có thể trao đổi riêng với cha mẹ để tìm hiểu tiền sử phát triển, môi trường sống và những biểu hiện gia đình quan sát được. Khi cần thiết, trẻ được thực hiện các bảng đánh giá tâm lý hoặc kiểm tra chuyên sâu.

Thông tin riêng tư của trẻ được tôn trọng trong phạm vi chuyên môn và an toàn. Gia đình sẽ được hướng dẫn cách giao tiếp, hỗ trợ và theo dõi trẻ trong quá trình điều trị.

Phương pháp hỗ trợ và điều trị

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể đề xuất:

• Tư vấn và trị liệu tâm lý.
• Hướng dẫn kỹ năng kiểm soát cảm xúc và ứng phó với căng thẳng.
• Điều chỉnh giấc ngủ, lịch học và thói quen sử dụng thiết bị điện tử.
• Tư vấn, hỗ trợ gia đình.
• Phối hợp với nhà trường khi cần thiết.
• Điều trị bằng thuốc theo chỉ định.
• Theo dõi định kỳ để đánh giá sự tiến triển.

Mục tiêu điều trị không chỉ là giảm triệu chứng mà còn giúp trẻ hiểu bản thân, cải thiện khả năng thích nghi và xây dựng những cách ứng phó lành mạnh hơn.

Lắng nghe đúng lúc để con không phải đối diện một mình

Thay vì trách mắng hoặc cho rằng trẻ “đang ở tuổi nổi loạn”, cha mẹ nên lắng nghe và quan sát những thay đổi kéo dài. Một cuộc thăm khám đúng thời điểm có thể giúp gia đình hiểu rõ vấn đề và tìm được cách đồng hành phù hợp.

Liên hệ Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn và đặt lịch thăm khám cho trẻ.