Khi tuổi cao, một người có thể gặp những thay đổi về trí nhớ, giấc ngủ, tâm trạng và khả năng tự chăm sóc. Một số biểu hiện có thể liên quan đến quá trình lão hóa, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của trầm cảm, lo âu, suy giảm nhận thức hoặc sa sút trí tuệ.

Các vấn đề sức khỏe tinh thần ở người cao tuổi thường bị bỏ sót do dễ bị nhầm với bệnh lý cơ thể hoặc biểu hiện thông thường của tuổi già.

Đánh giá sàng lọc giúp gia đình nhận diện sớm những thay đổi bất thường và xác định người bệnh có cần được thăm khám chuyên sâu hay không.

Khi nào người cao tuổi nên được đánh giá?

Gia đình nên đưa người cao tuổi đi đánh giá khi nhận thấy:

• Hay quên ngày càng tăng.
• Thường xuyên hỏi lại một vấn đề.
• Quên lịch hẹn, tên người quen hoặc vị trí đồ vật.
• Đi lạc tại nơi từng quen thuộc.
• Khó quản lý tiền bạc, thuốc hoặc công việc hằng ngày.
• Thay đổi tính cách, dễ cáu gắt hoặc nghi ngờ.
• Ít nói chuyện, thu mình, không muốn gặp người thân.
• Buồn bã, bi quan hoặc cảm thấy mình là gánh nặng.
• Mất ngủ kéo dài hoặc đảo lộn giờ ngủ.
• Nhìn hoặc nghe thấy những điều không có thật.
• Ăn uống kém, bỏ thuốc hoặc không chăm sóc bản thân.
• Giảm khả năng thực hiện những hoạt động trước đây vẫn làm được.

Đánh giá nhận thức ở người cao tuổi cần kết hợp trí nhớ, hành vi và khả năng thực hiện hoạt động hằng ngày, đồng thời xem xét bệnh lý nền và thuốc đang sử dụng.

Đánh giá tâm lý và rối loạn tâm thần ở người cao tuổi

Các nội dung đánh giá tâm lý và sức khỏe tâm thần ở người cao tuổi bao gồm:

• Đánh giá rối loạn trầm cảm
• Đánh giá bệnh Alzheimer
• Đánh giá chức năng nhận thức
• Đánh giá các rối loạn cảm xúc
• Đánh giá chất lượng cuộc sống người cao tuổi
• Đánh giá rối loạn lo âu
• Đánh giá các rối loạn về trí nhớ
• Đánh giá khả năng hoạt động hằng ngày (ADL/IADL)
• Đánh giá rối loạn giấc ngủ
• Đánh giá sa sút trí tuệ

Kết quả đánh giá giúp xác định sớm những thay đổi về nhận thức, cảm xúc và khả năng sinh hoạt để có hướng hỗ trợ phù hợp.

Quy trình đánh giá

Bác sĩ sẽ trao đổi với người cao tuổi và người thân hoặc người trực tiếp chăm sóc. Sự tham gia của gia đình rất quan trọng vì người bệnh có thể không nhận thấy hoặc không nhớ đầy đủ những thay đổi của mình.

Quá trình đánh giá có thể bao gồm:

• Trả lời câu hỏi về thời gian và địa điểm.
• Ghi nhớ và nhắc lại từ hoặc hình ảnh.
• Thực hiện một số nhiệm vụ đơn giản.
• Đánh giá tâm trạng và giấc ngủ.
• Tìm hiểu khả năng ăn uống, đi lại, dùng thuốc và quản lý tiền bạc.
• Rà soát bệnh lý nền và các thuốc đang sử dụng.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh hoặc khám chuyên khoa khác để xác định nguyên nhân.

Ý nghĩa của kết quả

Kết quả giúp bác sĩ và gia đình:

• Phân biệt biểu hiện lão hóa thông thường với dấu hiệu bất thường.
• Đánh giá sơ bộ mức độ suy giảm nhận thức.
• Phát hiện trầm cảm, lo âu hoặc mất ngủ.
• Xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp.
• Đảm bảo an toàn khi người bệnh dùng thuốc, đi lại hoặc sống một mình.
• Theo dõi sự thay đổi theo thời gian.

Liên hệ Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để đặt lịch đánh giá trí nhớ, nhận thức và sức khỏe tinh thần cho người cao tuổi.