Trường học là nơi học sinh dành phần lớn thời gian để học tập, giao tiếp và phát triển các kỹ năng xã hội. Giáo viên thường là một trong những người đầu tiên nhận thấy sự thay đổi về hành vi, cảm xúc, kết quả học tập hoặc khả năng hòa nhập của học sinh.

Tuy nhiên, việc nhận diện và hỗ trợ học sinh gặp khó khăn tâm lý đòi hỏi kiến thức, kỹ năng giao tiếp và quy trình xử lý phù hợp. Giáo viên cần biết cách lắng nghe, ghi nhận vấn đề và phối hợp với gia đình, nhưng không tự chẩn đoán hoặc đảm nhiệm vai trò điều trị.

WHO đã phát triển tài liệu đào tạo sức khỏe tinh thần trong trường học dành cho giáo viên và những người làm việc trong môi trường giáo dục. CDC cũng nhấn mạnh chương trình giáo dục sức khỏe tinh thần tại trường cần có nội dung phù hợp, đội ngũ được đào tạo, chính sách hỗ trợ và sự tham gia của phụ huynh, cộng đồng.

Nội dung chương trình dành cho giáo viên

Nội dung được điều chỉnh theo cấp học, vai trò của người tham gia và những tình huống thực tế tại nhà trường. Các chuyên đề có thể bao gồm:

• Kiến thức cơ bản về sức khỏe tinh thần học đường.
• Đặc điểm tâm lý của học sinh theo từng độ tuổi.
• Nhận diện thay đổi về cảm xúc, hành vi và kết quả học tập.
• Dấu hiệu lo âu, trầm cảm, tăng động giảm chú ý và khó khăn về phát triển.
• Nhận diện học sinh đang bị bắt nạt hoặc cô lập.
• Dấu hiệu cảnh báo tự làm tổn thương bản thân.
• Cách bắt đầu cuộc trò chuyện với học sinh.
• Kỹ năng lắng nghe, đặt câu hỏi và phản hồi không phán xét.
• Hỗ trợ ban đầu khi học sinh hoảng loạn hoặc mất kiểm soát cảm xúc.
• Xử lý mâu thuẫn và hành vi gây hấn trong lớp học.
• Hỗ trợ học sinh gặp áp lực học tập, thi cử.
• Xây dựng môi trường lớp học an toàn và tôn trọng sự khác biệt.
• Phối hợp với phụ huynh khi phát hiện vấn đề.
• Nguyên tắc bảo mật thông tin của học sinh.
• Quy trình chuyển gửi đến bộ phận tâm lý, bác sĩ hoặc cơ sở chuyên môn.
• Chăm sóc sức khỏe tinh thần và phòng ngừa kiệt sức cho giáo viên.

Thông qua các tình huống thực tế, giáo viên được hướng dẫn cách tiếp cận học sinh bình tĩnh, tránh quy kết hành vi là lười biếng, chống đối hoặc thiếu ý thức khi chưa tìm hiểu đầy đủ nguyên nhân.

Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và người làm chuyên môn có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ. CDC khuyến khích cha mẹ, bác sĩ, giáo viên và những người tham gia chăm sóc trẻ phối hợp để thống nhất phương án hỗ trợ.

Hình thức triển khai và giá trị đối với nhà trường

Chương trình có thể triển khai theo hình thức đào tạo trực tiếp, trực tuyến, hội thảo chuyên đề, xử lý tình huống hoặc chuỗi tập huấn dành cho giáo viên chủ nhiệm, cán bộ quản lý và nhân sự phụ trách tâm lý học đường.

Trước chương trình, đơn vị đào tạo sẽ trao đổi để xác định độ tuổi học sinh, những vấn đề thường gặp, quy trình hiện có của nhà trường và mục tiêu cần đạt được. Nội dung có thể được xây dựng riêng cho trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông hoặc cơ sở giáo dục chuyên biệt.

Sau chương trình, giáo viên có thể:

• Nhận diện sớm những thay đổi cần quan tâm ở học sinh.
• Biết cách trò chuyện mà không khiến học sinh sợ hãi hoặc phòng thủ.
• Xử lý phù hợp hơn trước các tình huống cảm xúc trong lớp.
• Phối hợp rõ ràng với phụ huynh và bộ phận chuyên môn.
• Biết giới hạn trách nhiệm của giáo viên.
• Thực hiện chuyển gửi đúng thời điểm.
• Góp phần tạo môi trường học tập an toàn, tích cực.
• Chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình.

Giáo viên không nên hứa giữ bí mật tuyệt đối khi học sinh có nguy cơ gây hại cho bản thân hoặc người khác. Trong tình huống liên quan đến an toàn, giáo viên cần báo cáo theo quy trình của nhà trường và kết nối học sinh với người có trách nhiệm, gia đình hoặc cơ sở y tế.

Liên hệ Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn chương trình đào tạo sức khỏe tinh thần phù hợp với giáo viên và đặc điểm học sinh của từng nhà trường.