Trong quá trình trưởng thành, trẻ có thể trải qua nhiều thay đổi về cảm xúc, hành vi, khả năng giao tiếp và các mối quan hệ. Tuy nhiên, trẻ không phải lúc nào cũng biết cách diễn đạt những khó khăn đang gặp phải. Một số trẻ trở nên cáu gắt, chống đối, mất tập trung hoặc thu mình thay vì trực tiếp nói rằng mình đang buồn, lo lắng hay căng thẳng.

Chương trình đào tạo dành cho phụ huynh giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về sự phát triển tâm lý của con, nhận diện nhu cầu phía sau hành vi và lựa chọn cách giao tiếp phù hợp. Mục tiêu không phải biến cha mẹ thành chuyên gia tâm lý mà giúp gia đình có thêm kiến thức để đồng hành, phòng ngừa và tìm kiếm sự hỗ trợ đúng thời điểm.

Mối quan hệ tích cực với người chăm sóc có vai trò quan trọng đối với sự phát triển cảm xúc, nhận thức và sức khỏe tinh thần của trẻ. Việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần của cha mẹ cũng giúp người chăm sóc duy trì sự kiên nhẫn và khả năng đáp ứng nhu cầu của con tốt hơn.

Nội dung chương trình dành cho phụ huynh

Chương trình có thể được thiết kế theo từng nhóm tuổi, từ trẻ mầm non, tiểu học đến thanh thiếu niên. Nội dung đào tạo thường bao gồm:

• Đặc điểm tâm lý và nhu cầu của trẻ theo từng giai đoạn.
• Cách nhận diện và gọi tên cảm xúc cùng con.
• Kỹ năng lắng nghe mà không phán xét hoặc áp đặt.
• Cách đặt câu hỏi để trẻ cảm thấy an toàn khi chia sẻ.
• Thiết lập giới hạn và nguyên tắc trong gia đình.
• Kỷ luật tích cực và cách phản hồi trước hành vi chưa phù hợp.
• Xử lý tình trạng ăn vạ, chống đối hoặc dễ nổi nóng.
• Đồng hành khi trẻ gặp áp lực học tập và thi cử.
• Hỗ trợ trẻ tự ti, khó hòa nhập hoặc bị bắt nạt.
• Giao tiếp với trẻ trong giai đoạn tuổi dậy thì.
• Hướng dẫn trẻ sử dụng điện thoại, mạng xã hội và trò chơi điện tử phù hợp.
• Nhận diện dấu hiệu lo âu, trầm cảm, tăng động hoặc khó khăn về phát triển.
• Dấu hiệu cảnh báo hành vi tự làm tổn thương bản thân.
• Cách phối hợp với giáo viên, nhà trường và người có chuyên môn.
• Chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính cha mẹ.

Phụ huynh cũng được hướng dẫn phân biệt những thay đổi thường gặp trong quá trình phát triển với các dấu hiệu kéo dài, tăng dần hoặc gây ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt và quan hệ của trẻ.

Khi con có biểu hiện bất thường, cha mẹ nên tránh trách mắng, dọa nạt, so sánh hoặc ép trẻ phải chia sẻ ngay lập tức. Việc giữ thái độ bình tĩnh, thể hiện sự quan tâm và lựa chọn thời điểm trò chuyện phù hợp thường giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn.

Các chương trình hỗ trợ cha mẹ có thể giúp củng cố mối quan hệ giữa người chăm sóc với trẻ, nâng cao kỹ năng quản lý hành vi và tạo điều kiện để phụ huynh thực hành kỹ năng trong đời sống hằng ngày.

Hình thức đào tạo và lợi ích đối với gia đình

Chương trình có thể được tổ chức dưới hình thức hội thảo, lớp học theo chuyên đề, nhóm phụ huynh hoặc đào tạo riêng theo nhu cầu của trường học, trung tâm và cộng đồng.

Các chủ đề được lựa chọn dựa trên độ tuổi của trẻ và vấn đề phụ huynh đang quan tâm. Chẳng hạn, phụ huynh có con nhỏ có thể tập trung vào phát triển ngôn ngữ, hành vi và cảm xúc; trong khi phụ huynh có con ở tuổi thanh thiếu niên cần thêm kỹ năng về giao tiếp, ranh giới, áp lực học tập và môi trường số.

Sau chương trình, phụ huynh có thể:

• Hiểu rõ hơn nguyên nhân phía sau hành vi của con.
• Bình tĩnh hơn khi xử lý tình huống khó.
• Biết cách lắng nghe và phản hồi cảm xúc của trẻ.
• Xây dựng nguyên tắc gia đình rõ ràng, thống nhất.
• Nhận biết những biểu hiện cần theo dõi.
• Biết khi nào cần tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia.
• Phối hợp hiệu quả hơn với giáo viên và nhà trường.
• Cải thiện sự gắn kết giữa cha mẹ và con.

Trường hợp trẻ có biểu hiện mất kiểm soát nghiêm trọng, tự làm đau bản thân, nói về cái chết, nghe hoặc nhìn thấy những điều không có thật, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá trực tiếp. Chương trình đào tạo chung không thay thế cho quá trình khám và can thiệp cá nhân.

Liên hệ Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn chương trình đào tạo dành cho phụ huynh theo độ tuổi và nhu cầu thực tế của trẻ.